Senaryoda çoğu zaman tek bir kelimedir: güler. Sette ise o tek kelime bazen bütün bir sabahı yer. Kamera önünde gülme sahneleri üzerine oyuncularla uzun süre çalışmış, hem prova odasında hem sette bulunmuş biriyle konuştuk. Adının yazılmasını istemedi. Anlattıklarını, bir sahnenin metinden son tekrara kadar geçtiği sırayla aktarıyoruz.
İş sayfada başlıyor
Gülme sahnesine hazırlanırken oyuncu ilk ne yapmalı?
Kendine neye güldüğünü sormalı. Kulağa basit geliyor ama çoğu oyuncu bu soruyu atlıyor. Metinde güler yazınca doğrudan gülmenin sesini düşünüyorlar. Oysa önemli olan gülmenin sebebi. Karakter bir şakaya mı gülüyor, rahatladığı için mi, utandığı için mi, yoksa ağlamamak için mi? Bunların her biri başka bir yerden çıkar, başka bir süre devam eder ve başka bir biçimde biter.
Sebep bulununca iş kolaylaşıyor mu?
Kolaylaşmaz ama doğru yöne gider. Sebebi bilen oyuncu gülmeyi oynamaya çalışmaz, durumu oynar. Gülme o durumun sonucu olarak gelir. Seyircinin sahte bulduğu kahkahaların neredeyse hepsi, sonucu oynayan oyunculardan çıkar.
Karakterin gülüşü ayrıca düşünülmeli mi?
Bence evet, çünkü herkes aynı gülmez. Bazı insanlar sessiz güler ve yalnızca omuzları sallanır. Bazıları elini ağzına götürür, bazıları gülerken başka tarafa bakar. Karakterin yaşı, nerede büyüdüğü ve o anki ortamda kendini ne kadar rahat hissettiği gülüşünü belirler. Aynı kişi bile işyerinde patronunun yanında başka, evde kardeşiyle başka güler.
Prova odasında neye çalışılıyor
Gülme provada çalışılabilir mi, yoksa anlık mı olmalı?
İkisi birden. Provada gülmenin kendisini değil, ona giden yolu çalışırsın. Karşı oyuncunun hangi cümlesinde, hangi kelimesinde gülmeye başlıyorsun? Gülme bir anda mı patlıyor, yoksa önce dudakta küçük bir kıpırtı, sonra burundan bir nefes, en son da ses mi geliyor? Bu sırayı bilen oyuncu her tekrarda aynı yere ulaşır, ama oraya her seferinde biraz farklı varır. Gülmeyi canlı tutan da bu.
Nefes neden bu kadar önemli?
Çünkü gerçek gülme karından başlar. Diyafram, yani göğsün altında nefesi yöneten kas, kısa kısa itmeye başlar. Sahte gülmede ise ses boğazdan çıkar ve kulağı tırmalar. Ben oyunculara provada önce sesi tamamen kapatmalarını, yalnızca nefesle gülmelerini öneriyorum. Karın kendiliğinden kasılmaya başlayınca sesi azar azar açıyorlar. Bu yöntem herkeste işe yaramıyor ama çoğu kişinin gülmenin yerini bulmasını sağlıyor.
Karşı oyuncunun rolü ne?
Çok büyük. Gülme tek başına oynanmaz, bir şeye cevap olarak oynanır. Provada karşı oyuncuyla gerçekten bakışabiliyorsan, onun yüzündeki küçük bir değişiklik bile seni güldürebilir. Bu yüzden gülme sahnesinde kendi gülüşünden çok karşındakini dinlemeye odaklanmak gerekir.
Kamera önünde gülme anında ne değişiyor
Provada güzel olan gülme sette neden sönüyor?
Çünkü ortam değişiyor. Prova odasında birkaç kişi vardır. Sette ise ışıkçısından ses ekibine kadar kalabalık bir ekip seni izler ve kimse gülmez. Kamera önünde gülme bu sessizliğin içinde yapılır. Oyuncu bunu hisseder ve kendini tutar. Sete çıkmadan önce ortamın sessiz olacağını kabul etmek ve ekipten tepki beklememek gerekir.
Plan büyüklüğü gülmeyi etkiler mi?
Elbette. Geniş planda omuzlar, baş ve eller konuşur. Yakın planda yüz ve göz çevresi konuşur. Gerçek bir gülüşte gözlerin kenarı kırışır, yanaklar yukarı kalkar. Yakın planda yalnızca ağızla gülersen kamera bunu yakalar ve seyirci inanmaz. Geniş planda ise yüzü ne kadar çalıştırırsan çalıştır, beden kıpırdamıyorsa gülme cansız görünür. Hangi planın çekileceğini yönetmene ya da reji ekibine sormak iyi bir alışkanlıktır.
Ses kaydı açısından dikkat edilecek bir şey var mı?
Ani ve yüksek kahkahalar ses kaydını zorlayabilir. Ses ekibi provada seviyeyi ayarlamak ister. Bu yüzden prova sırasında gülmeyi yarım bırakma, gerçek seviyesinde göster. Aksi halde çekimde ses beklenmedik biçimde yükselir ve tekrar gerekebilir.
Bir daha, bir daha, bir daha
Gülme sahnesi on kez çekilirse ne olur?
Gülme yıpranır. İlk iki tekrar genelde en tazesidir. Sonra kas hafızası devreye girer ve gülme mekanikleşir. Bunu önlemenin yolu, her tekrarda gülmenin sonucuna değil sebebine dönmek. Tekrarlar arasında sahnenin önceki birkaç satırını kafanda yeniden yaşa ve karşı oyuncunun cümlesini yeniden dinle.
Yorulunca ne yapmalı?
Su iç ve boğazını zorlama. Gülme ses tellerini de karın kaslarını da yorar. Uzun bir gülme sahnesi varsa günün sonuna doğru sesinin kısıldığını görebilirsin. Ara verildiğinde konuşmayı azalt. Bazı oyuncular tekrarlar arasında hafifçe esniyor ya da omuzlarını sallayarak bedenini gevşetiyor. Bu da gülmenin yeniden kendiliğinden gelmesine yardım ediyor.
Ya gerçekten gülemezsem?
Olur, herkesin başına gelir. O zaman mekanik bir yol kullanırsın: nefesi kısa kısa ver, diyaframı it ve sesi o nefese ekle. Birkaç saniye sonra beden bunu gerçek bir gülme gibi algılamaya başlar ve çoğu zaman gerçeğine döner. Bu bir hile sayılmaz. Birçok deneyimli oyuncunun kullandığı bir yol.
Gülme krizi geldiğinde
Peki oyuncu gülmemesi gereken yerde gülmeye başlarsa?
Bu, setlerde en sık yaşanan durumlardan biri. Ciddi bir sahnede karşı oyuncuyla göz göze gelirsin ve bir şey seni güldürür. Bir kez başladı mı durdurmak zordur. En işe yarayan şey bunu saklamaya çalışmamak. Kısa bir ara iste, birkaç adım uzaklaş, nefes al. Bazı oyuncular dikkatini bedenlerindeki bir noktaya, örneğin ayak parmaklarına verir. Bazıları da karşı oyuncunun gözüne değil alnına ya da kulağına bakar.
Bu profesyonellik dışı bir şey mi sayılır?
Bir iki kez olursa hayır. Ekip anlayışla karşılar, gülüp geçer. Sorun, sürekli tekrarlanması ve çekimi aksatması. Kriz geldiğinde hızla toparlanmayı öğrenmek, gülmeyi oynamayı öğrenmek kadar işin parçası.
Gülme sahnelerinde en sık yapılan hata ne?
Seyirciyi güldürmeye çalışmak. Karakter komik olduğunu bilmez, sadece güler. Oyuncu kendi gülüşünü sevimli göstermeye uğraştığında seyirci bunu hemen fark eder. Gülüşünü güzel göstermeyi değil, o anı gerçekten yaşamayı dert edinirsen kamera da seninle birlikte güler.
Sen en son neye, kimin yanında güldün? Belki de çalışmaya oradan başlamak gerekiyor.
Konuyla bağlantılı olarak dizi oyunculuğu yazımıza ve dizi projelerimiz sayfamıza da bakabilirsin. Hazır olduğunda başvuru formunu doldurarak Cast Ajans Pro'ya başvurabilirsin.
Sık sorulan sorular
Gülme sahnesinden önce komik bir video izlemek işe yarar mı?
Bazı oyunculara kısa süreliğine yardımcı olabilir, ama o gülme genelde karakterin değil senin gülüşün olur. Ayrıca birkaç tekrardan sonra etkisi kaybolur. Sahnenin içindeki sebebe tutunmak, tekrarlar boyunca daha güvenilir bir yol sunar.
Gülmenin ağlamaya dönüştüğü sahneler nasıl çalışılır?
Bu iki duygu bedende birbirine çok yakındır; ikisi de diyaframdan gelen kısa nefeslerle başlar. Provada önce gülmeyi kurup sonra nefesin ritmini yavaşça bozarak geçişi bulabilirsin. Geçişin hangi replikte ya da hangi düşüncede olduğunu metne işaretlemek tekrarları kolaylaştırır.
Seçmede kamera önünde gülme istenirse ne yapmalıyım?
Kısa bir an için bile olsa gülmenin sebebini kendine söyle ve karşında okuyan kişiyi gerçekten dinle. Seçmede uzun bir kahkaha yerine kısa ve inandırıcı bir gülme genellikle daha iyi karşılanır. Emin olamazsan bir kez daha deneyebilir miyim diye sormaktan çekinme.